Anti-joodse maatregelen maken hun entree

In Nederland werden de eerste anti-joodse maatregelen in juli 1940 ingevoerd, enkele maanden na de Duitse inval. De joden in Duitsland hadden hier al sinds 1933 mee te maken. Allereerst moesten de joden in Nederland de luchtmacht verlaten, maar de meeste maatregelen vielen nog erg mee en troffen de meeste joodse mensen niet. In eerste instantie leek het nog mee te vallen maar de toon veranderde al snel.

De arierverklaring
De arierverklaring

Slechts korte tijd later werd de Arierverklaring ingevoerd. Alle ambtenaren en leraren waren verplicht om deze in te vullen en moesten aangeven dat zij geen jood waren. Slechts enkele weigerden. Uiteindelijk werden er naar aanleiding van de verklaring 2500 mensen ontslagen, omdat ze joods waren. Langzaam kwamen er steeds meer regels en restricties.  Deze werden voorzichtig en stapsgewijs ingevoerd om protest te voorkomen. De meeste volgden de regels op om erger te voorkomen. Stapsgewijs werden de joden uit het maatschappelijk leven verwijderd.

Hieronder volgen vijf passages uit (dag)boeken en verklaringen over de maatregelen die werden ingevoerd.

De wet…de wet was niet op ons van toepassing. Alleen de slechte wetten waren op ons van toepassing, dat we niet op de stoep mochten lopen, alleen op het midden van de straat. En we dragen een ster zodat iedereen ons kan herkennen. Maar er was geen wet dat iemand ons niet mocht vermoorden. Die wet was niet op ons van toepassing. Het was geen rechtvaardigheid. We konden niemand aanklagen en iedereen kon met ons doen wat ze wilden”

Eva Gellar, Pools

Voor ’42 iedereen die voor de overheid werkte, ambtenaren, werden geschorst en ontslagen. Geen jood mocht een publieke functie vervullen. Geen jood mocht muzikant zijn of in een orkest spelen. Er waren veel maatregelen die in werking werden gesteld. En niemand dacht echt, weet je wel, dat het heel belangrijk was. Tot ’42 toen we ons allemaal moesten registreren en de gele ster moesten dragen. En toen mochten we niet meer op straat zijn na acht uur ’s avonds. En een onderdeel van alles was dat je niet meer met de tram mocht behalve tussen bepaalde tijden. Je mocht niet meer naar de film. Je mocht niet meer naar een restaurant. En je kon alleen winkelen, je moeder of jij kon alleen winkelen tussen, ik dacht 10 en 11 in de ochtend en 3 en 4 in de middag”

Een "voor joden verboden" bordje bij het Vondelpark in Amsterdam
Een “voor joden verboden” bordje bij het Vondelpark in Amsterdam

Max R. Garcia, Nederlands

Als voorbeeld, in de zomer had de stad een gezamenlijk zwembad, een buitenbad. En ik kan mij herinneren dat in het eerste schooljaar ik in dat zwembad mocht zwemmen. Het tweede jaar werd me vertelt dat ik op het bankje moest zitten, ik mocht het zwembad niet in. “Waarom”? Weet je wel, omdat ik een jood was”

William Lowenberg, Nederlands/Duits

Joden moesten naar speciale woningen verhuizen. Ze kregen een gestoffeerde kamer. Alle bankrekeningen werden geconfiskeerd. Voedsel moest in speciale winkels worden gekocht. Het was een heel ander leven dan wat ik gewend was. En in september 1941 moesten joden zich aan de avondklok houden en een gele ster dragen”

Lucile Eichengreen, Duits/Pools

Jodenwet volgde op jodenwet en onze vrijheid werd zeer beknot. Joden moeten een jodenster dragen; joden moeten hun fietsen afgeven; joden mogen niet in de tram; joden mogen niet in een auto, ook niet in een particuliere; joden mogen alleen van 15.00 – 17.00 uur boodschappen doen; joden mogen alleen maar naar een joodse kapper; joden mogen vanaf 20.00 uur ’s avonds tot 6.00 uur ’s ochtends niet op straat; joden mogen zich niet in schouwburgen, bioscopen en andere voor vermaak dienende plaatsen ophouden; joden mogen niet naar een zwembad, evenmin naar tennis-, hockey- of andere sportplaatsen; joden mogen niet roeien; joden mogen in het openbaar generlei sport doen; joden mogen na acht uur ’s avonds niet meer in hun tuin zitten, evenmin bij hun kennissen; joden mogen niet bij christenen thuis komen; joden moeten naar joodse scholen gaan en al dergelijke meer”

Anne Frank, Nederlands/Duits

Uiteindelijk maakten deze maatregelen de volgenden stappen, isolatie en deportatie, een stuk makkelijker voor de Duitsers. Vind hier een lijst met alle anti-joodse maatregelen.